Yn ddiweddar, cynhaliom gyfres o weithdai o'r enw COMPOSTIO – Compostio, i edrych ar y broses o wneud pridd fel proses gyfochrog â gwaith meddwl systemau.
Pam rydyn ni'n siarad am gompost? Rydyn ni wedi bod yn defnyddio'r syniad o'r ardd a thyfu ecosystem i siarad am y gwaith meddwl systemau rydyn ni'n ei wneud yng Nghaerfyrddin. Lens permaculture wedi'i gymhwyso gyda ffocws penodol, i weld y gwaith sydd eisoes yn ffynnu, i deimlo'r bylchau, neu'r ymylon (parthau creadigrwydd neu fioamrywiaeth) ac i weld lle gall sylw, neu blannu cydymaith (cydweithio) helpu ffyrdd newydd o weithio i ffynnu.
Beth fyddwn ni'n ei gario ymlaen?
Beth fyddwn ni'n ei adael ar ôl?
Sut fydd y pethau hyn yn gwella ein 'pridd' ac yn tyfu'r gwaith sydd o'n blaenau?
Mae Caerfyrddin yn lle lle mae ymyl gwledig y dref yn aneglur, ac mae ein heconomi a'n diwylliant wedi'u gwreiddio'n ddwfn yn y pridd. Felly, mae'r trosiadau hyn yn cynnig offeryn defnyddiol wrth ddad-ddirgelwch / dad-jargoneiddio'r gwaith hwn gyda chysylltiad lleol. Nid yw hyn yn golygu ein bod yn symleiddio pethau ond yn symud i ffordd gymhleth a chyfunol o fynd yn ddyfnach, i ymgorffori'r cysylltiad â natur a hinsawdd, gan wneud hwn yn brofiad mwy hygyrch a gweladwy i'n cymunedau a'n partneriaid. Gall pethau fynd yn gymhleth os oes angen - ac mae'n digwydd, ond gallwn hefyd ddod yn ôl at y syniad mai'r hyn a fuddsoddir yn ein 'pridd cymdeithasol' yw ein dysgu, ein perthnasoedd, ein syniadau.
Wrth i ni adael cyfnod braenar y flwyddyn, a chyda Imbolc, yr ŵyl Gaeleg a Phaganaidd sy'n nodi dechrau'r gwanwyn a'r canolbwynt rhwng heuldro'r gaeaf a chyhydnos y gwanwyn, wedi mynd heibio'n ddiweddar, pa amser gwell i edrych ar ein system bridd a gweld beth sydd angen sylw a meithrin? Gan ddechrau 2026 gyda sylfaen yn yr hyn sy'n dod i'r amlwg, wedi'i lywio gan ein dysgu.
Ym mis Ionawr, croesawon ni Jen Parkin o'r Ysgol Meddwl Systemau, sydd hefyd yn ganllaw dysgu i ni, a Lisa Clarke o Practical Governance Collective a Sefydliad Lankelly Chase i weithio gyda'r cyd-hwylusydd lleol ac ymarferydd theatr gymhwysol Ali Franks a'n tîm i archwilio'r gyfatebiaeth hon o'r ardd, a chompostio trwy broses o gytserau ac ymgorfforiad corfforol.
Yn neuadd gymunedol St Peters, crëwyd 'gardd' gyda pharthau ar gyfer compostio a meithrin. Dyma oedd ein set ar gyfer y diwrnod wrth i ni gychwyn ar y broses o symud o gwmpas y gofod, gan ymateb i dystiolaethau a myfyrdodau ar y gwaith yr ydym wedi bod yn ei gynnal gyda'n gilydd. Gwnaed cysylltiadau ac eiliadau pwerus ac emosiynol pan siaradodd unigolion o'r themâu yn y person cyntaf. Troi Tlodi, Cyfiawnder, Hinsawdd, Diwylliant, Lleisiau Ifanc yn realiti newydd. Un a gyfarfu â'ch golwg, a heriodd eich canfyddiadau, neu a gynigiodd safbwynt newydd.
Mae'n anochel cydnabod ein bod yn gwneud y gwaith hwn mewn cyfnod gwleidyddol llawn straen lle mae rhaniad yn arf a ddefnyddir i bolareiddio a chreu deuaiddrwydd ffug. Rydym yn byw mewn cyfnod cymhleth, mae angen iaith, delweddau a ffyrdd newydd (a hen) arnom i gasglu a gwneud y gwaith hwn.
Mae hwn yn waith parhaus (efallai ddiddiwedd) ac rydym yn mynd â'r dysgu hwn i'n gweithdy nesaf yn ddiweddarach ym mis Chwefror lle byddwn yn ymgynnull eto yn ein gardd drosiadol i weld ble rydym ni, pwy sydd ar goll a beth sydd angen help i dyfu, er mwyn i arweinwyr newydd ddod i'r amlwg, fel y gallwn gefnogi a dysgu gan ein partneriaid, ac y gallwn herio ac eiriol dros ddyfodol tecach yng Nghaerfyrddin yn 2026.
Owen Griffiths 2026
